{"site":"Bab Lblad","language":"nl","checked":"2026-10-08","section":"Marokkaans wonen","pages":[{"id":"salon","url":"https://bablblad.com/nl/dar_salon.html","t":"De Marokkaanse salon","s":"Banken langs de muren, stevige matrassen, een lage tafel in het midden: de maten, de stoffen en hoe je er een inpast in een appartement in het buitenland.","intro":"De Marokkaanse salon is gemaakt om te ontvangen: iedereen zit tegenover elkaar, en 's nachts worden de banken bedden voor gasten. Dat lukt in een klein appartement even goed als in een groot huis, als de maten kloppen.","key":["Een bank (sedari) is een houten onderstel met een stevige matras erop en kussens tegen de muur.","Gebruikelijke maten: 70 cm diep voor een traditionele salon, 60 cm voor een smallere, moderne salon, met de zitting op 40 tot 45 cm van de vloer.","Reken 60 cm bank per zittende gast.","De meeste ateliers bouwen elke salon op maat van de kamer, dus maatwerk kost weinig meer dan kant-en-klaar."],"sections":[{"h":"De onderdelen en hun namen","rows":[["Sedari","Het houten onderstel, effen of met houtsnijwerk, vaak met bergruimte binnenin. Meestal 25 tot 30 cm hoog."],["Matras (ponj)","Stevig schuim, 15 tot 20 cm dik, op de lengte van elke bank gesneden. Stevig schuim houdt zijn vorm; zacht schuim zakt binnen twee jaar in."],["Rugkussens","Grote, stevige kussens tegen de muur, ongeveer 45 tot 50 cm hoog. Reken op ongeveer één kussen per 70 cm."],["Rolkussens en kleine kussens (khdadi)","Armleuningen aan de uiteinden van elke bank, en losse kussens voor comfort en kleur."],["Lage tafel (mida)","Rond of vierkant, 35 tot 45 cm hoog, licht genoeg om te verplaatsen wanneer de banken bedden worden."],["Tlamet","De hoezen op maat van de matrassen en kussens. Met een tweede set verander je de kamer in tien minuten."]]},{"h":"De kamer opmeten","steps":["Meet elke muur die je gaat gebruiken, van hoek tot hoek, op zithoogte. Noteer deuren, ramen, radiatoren en stopcontacten.","Kies de vorm: één muur, twee muren in L-vorm of drie muren in U-vorm. Laat voor een deur minstens 80 cm vrij.","In een hoek loopt maar één bank door tot aan de muur. De andere stopt één bankdiepte eerder.","Houd 40 tot 50 cm tussen de bank en de rand van de tafel, zodat mensen kunnen gaan zitten en er weer uit kunnen.","Geef het atelier de lengtes van je muren en de plaats van de hoeken. Een goed atelier stuurt een tekening voor het begint te zagen."]},{"h":"Stoffen","list":["Brokaat en geweven jacquard, de klassieke look voor feesten: rijk, maar koel om op te zitten, en water laat er vlekken op na.","Fluweel (mobra): warm en comfortabel, maar je ziet er elke kruimel op. Kies een korte, dichte pool.","Mengsels van katoen en linnen: makkelijk voor elke dag, wasbare hoezen, rustigere kleuren.","Vlekbestendige stof of buitenstof: de moeite waard met jonge kinderen.","Vraag ritsen in de hoezen van matrassen en kussens. Zonder ritsen moet je voor het schoonmaken de stoffeerder bellen.","Stof is meestal 140 cm breed. Het atelier zegt hoeveel meter er nodig is; koop 10% meer voor latere herstellingen, want dezelfde partij vind je zelden terug."]},{"h":"In een appartement in het buitenland","list":["Controleer de lift en de trap voor je één lange bank bestelt. Onderstellen in delen van 1 tot 2 m kunnen elke trap op en kun je anders opstellen als je verhuist.","Een diepte van 60 cm in plaats van 70 bespaart 20 cm vloer in een kamer met banken aan beide kanten.","Radiatoren: laat er 10 cm lucht voor, of vraag een onderstel met een open achterkant.","In de bergruimte van het onderstel passen de dekens en de tweede set hoezen.","Op een bank van 70 cm diep en 190 cm lang kan een volwassene slapen.","Eén muur met sedari en een sofa ertegenover werkt goed als de kamer ook de tv-kamer van het gezin is."]},{"h":"Kopen in Marokko of waar je woont","p":"In Marokko vind je salonateliers in elke stad; Salé, Fez, Meknes, Casablanca en Tétouan staan erom bekend. In het buitenland werken Marokkaanse salonmakers in de meeste steden met een grote gemeenschap, en ze bouwen volgens dezelfde maten.","list":["Vergelijk dezelfde dingen: het hout van het onderstel, de dichtheid van het schuim, de stof per meter, ritsen, levering en plaatsing.","Vraag naar de dichtheid van het schuim. Voor een zitting die elke dag wordt gebruikt, houdt schuim van 30 kg per kubieke meter of meer zijn vorm.","Een salon uit Marokko laten overkomen: het onderstel reist plat of in delen. Schuim neemt veel plaats in en is vaak goedkoper als je het ter plaatse koopt.","Bewaar het aankoopbewijs en een lijst van de stukken voor de douane."]}],"mistakes":["Bestellen voor je de deur, de trap en de lift hebt opgemeten.","Te diepe banken voor een smalle kamer: twee rijen van 70 cm laten te weinig vloer over in een kamer van minder dan 3 m breed.","Zacht schuim, omdat het in de winkel lekker zit.","Een tafel die te groot of te zwaar is om te verplaatsen.","Eén enkele set hoezen in een lichte kleur, met kinderen in huis."]},{"id":"rugs","url":"https://bablblad.com/nl/dar_rugs.html","t":"Marokkaanse tapijten","s":"Beni Ourain, Azilal, Boucherouite, kelim: hoe je ze herkent, nagaat of ze echt zijn, de maat kiest en ze dertig jaar goed houdt.","intro":"Een handgeknoopt wollen tapijt uit de Atlas vraagt weken werk en gaat langer mee dan de meeste meubels. In winkels worden de namen losjes gebruikt, dus het helpt als je weet waar je naar kijkt.","key":["Draai het tapijt om: bij een handgeknoopt tapijt zie je elke knoop, een beetje onregelmatig, en het patroon is even duidelijk als aan de voorkant.","De franjes van een echt tapijt zijn het uiteinde van zijn eigen draden. Franjes die er achteraf aan zijn genaaid, zijn een waarschuwing.","Nieuwe wollen tapijten pluizen een paar maanden. Dat is normaal en het houdt op.","Stofzuig zonder de draaiende borstel, draai het tapijt twee keer per jaar en stop het nooit in een wasmachine."],"sections":[{"h":"De grote families","rows":[["Beni Ourain","Midden-Atlas. Dikke, crèmekleurige wol met donkerbruine of zwarte ruiten en lijnen. Een diepe, zachte pool, gemaakt voor koude winters."],["Azilal","Hoge Atlas. Crèmekleurige ondergrond met gekleurde motieven uit de vrije hand. Dunner dan een Beni Ourain; elk tapijt is anders."],["Boujad","Uit de vlakten rond Boujad. Rood, roze en oranje, tinten die met de jaren zacht verbleken."],["Beni Mguild","Midden-Atlas. Dichte pool in diep rood, paars en blauw; zwaar en warm."],["Mrirt","Uit de streek van Khénifra. Zeer dichte, zijdeachtige wol; een van de duurste nieuwe tapijten."],["Taznakht","Ten zuiden van de Hoge Atlas. Saffraangeel, rood en zwart; vlakweefsel, borduurwerk en pool worden vaak in één stuk gecombineerd."],["Zanafi","Zwart-wit vlakweefsel met fijne strepen en ruiten. Licht, goed voor hallen en keukens."],["Kelim (hanbel)","Vlak geweven, zonder pool. Licht, omkeerbaar, makkelijk uit te schudden; een goed eerste tapijt en een mooi wandkleed."],["Boucherouite","Thuis gemaakt van repen hergebruikte stof. Kleurrijk en goedkoop; het is geen wol."],["Tapijt van Rabat","Een stadstapijt, fijn geknoopt, met een rood veld, een medaillon in het midden en randen: het statige tapijt van oude huizen."]]},{"h":"Een tapijt controleren voor je betaalt","steps":["Bekijk de achterkant. Handgemaakte knopen zijn ongelijk. Een machinale achterkant is perfect regelmatig, vaak met een stijf gaas of een opgelijmde doek.","Kijk waar de franjes beginnen: ze moeten uit het tapijt zelf komen.","Ruik en voel. Wol ruikt licht naar schaap en voelt een beetje vettig aan. Acryl glanst, is licht en piept onder de vingers.","Vraag of je één losse vezel mag verbranden. Wol ruikt naar verbrand haar en dooft vanzelf; synthetische vezel smelt tot een hard bolletje.","Meet het zelf op. Handgemaakte tapijten zijn nooit precies rechthoekig; een verschil van 3 tot 5 cm tussen het ene uiteinde en het andere is gewoon.","Wrijf met een vochtige witte doek over een donker stuk. Kleur op de doek betekent dat de kleurstof zal uitlopen.","Vraag waar het is geweven en of het nieuw of oud is. Een eerlijke verkoper antwoordt zonder aarzelen."]},{"h":"Welke maat","rows":[["Bij een sofa en fauteuils","Groot genoeg om de voorpoten van elk zitmeubel erop te laten rusten: meestal 200 x 300 cm in een gewone woonkamer."],["In een Marokkaanse salon","Laat 20 tot 30 cm vloer zichtbaar tussen het tapijt en de banken."],["Onder een eettafel","De maat van de tafel plus 60 cm aan elke kant, zodat de stoelen op het tapijt blijven als je ze achteruitschuift."],["Slaapkamer","Eén groot tapijt onder de onderste twee derde van het bed, of een loper van 80 x 200 cm aan elke kant."],["Hal","Een loper die aan elke kant 10 tot 15 cm vloer vrijlaat."]]},{"h":"Dagelijks onderhoud","list":["Stofzuig één keer per week, alleen met zuigkracht. Een draaiende borstel trekt de wol eruit.","Draai het tapijt om de zes maanden een halve slag, zodat slijtage en zonlicht gelijk verdeeld raken.","Leg er een antislipmat onder: die beschermt de knopen en voorkomt valpartijen.","Gemorst: dep meteen met een witte doek, van de rand naar het midden. Niet wrijven.","Gebruik daarna koud water met een beetje milde zeep of witte azijn, dep opnieuw en laat plat drogen.","Lucht het tapijt buiten op een droge dag, in de schaduw. Felle zon doet natuurlijke kleurstoffen verbleken.","Een volledige wasbeurt om de twee of drie jaar: door een tapijtreiniger, of buiten in de zomer met koud water, milde zeep en een zachte borstel in de richting van de pool, daarna lang spoelen en enkele dagen plat laten drogen."]},{"h":"Motten en opbergen","list":["Motten leggen hun eitjes in donkere wol die met rust wordt gelaten: onder bedden en meubels. Stofzuig ook daar, en twee keer per jaar de achterkant van het tapijt.","Laat een tapijt reinigen voor je het opbergt. Motten komen eerst af op vuil en etensvlekken.","Rol het op, vouw het nooit, met de pool naar binnen, en wikkel het in een katoenen laken. Plastic houdt vocht vast.","Leg er cederhout of lavendel bij en controleer om de paar maanden.","Een klein tapijt met motten kun je in een zak afsluiten en minstens drie dagen in een diepvriezer leggen. Stofzuig het daarna goed."]}],"mistakes":["Alleen op de naam afgaan bij het kopen. Een tapijt in Beni Ourain-stijl is geen Beni Ourain.","Een tapijt dat te klein is voor de kamer: de kamer lijkt er kleiner door.","Stoomreinigers, wasmachines en bleekwater.","Een tapijt in plastic in een kelder bewaren.","Vertrouwen op een echtheidscertificaat dat de winkel zelf heeft gedrukt. Kijk liever naar de achterkant van het tapijt."]},{"id":"tiles","url":"https://bablblad.com/nl/dar_tiles.html","t":"Zellige, bejmat en cementtegels","s":"Wat elk van de drie is, waar het kan komen, hoe het wordt gelegd en hoe je het tientallen jaren goed houdt.","intro":"Marokkaanse tegels worden met de hand gemaakt en zijn nooit perfect vlak of identiek. Dat is hun charme, en de reden waarom ze anders worden gelegd en schoongemaakt dan fabriekstegels.","key":["Zellige is geglazuurde terracotta die met de hand wordt gekapt en vooral in Fez wordt gemaakt. Kleine verschillen in kleur en oppervlak zijn normaal.","Bejmat is een dikkere, rechthoekige terracottategel, vaak gebruikt op vloeren.","Cementtegels worden niet gebakken: ze zijn poreus en moeten vóór gebruik worden geïmpregneerd.","Maak ze alle drie schoon met neutrale zeep of Marokkaanse zwarte zeep. Geen zuur, geen bleekwater, geen azijn."],"sections":[{"h":"Drie materialen","rows":[["Zellige","Geglazuurde terracotta, ongeveer 10 x 10 cm en 1 cm dik, met schuin gekapte randen. Glanzend en oneffen, met kleine schilfertjes en fijne barstjes in het glazuur. Voor muren, spatwanden, douches, fonteinen en tafelbladen."],["Bejmat","Terracottasteentjes van ongeveer 5 x 15 cm en 2 cm dik, geglazuurd of naturel. Voor vloeren, treden en terrassen in een zacht klimaat, gelegd in visgraat of in rechte rijen."],["Cementtegels","Geperst cement met een gekleurde patroonlaag, meestal 20 x 20 cm en ongeveer 1,6 cm dik. Mat en zacht onder de voeten. Voor vloeren en muren binnenshuis."]]},{"h":"Waar ze passen, en waar niet","list":["Zellige op een spatwand in de keuken of op een badkamermuur: ja. De muur achter een douche moet eerst waterdicht worden gemaakt; de tegels zelf maken hem niet waterdicht.","Zellige op een vloer: alleen de dikkere vloerkwaliteit, en reken erop dat je in een drukke hal sporen gaat zien.","Buiten waar het vriest: vermijd terracotta. Water dringt in de klei en de vorst doet die barsten. Vraag vorstbestendige tegels.","Cementtegels in een douche of achter een kookplaat: mogelijk als ze goed zijn geïmpregneerd en regelmatig opnieuw worden geïmpregneerd, maar ze vlekken makkelijker dan geglazuurde tegels.","Vloerverwarming: alle drie zijn geschikt. Het mortelbed moet langzaam drogen voor de verwarming wordt aangezet."]},{"h":"Bestellen","list":["Bestel 10 tot 15% meer dan de oppervlakte. Met de hand gekapte tegels breken bij het transport en bij het snijden, en een latere partij zal er niet bij passen.","Vraag een foto van jouw partij, uitgelegd in daglicht. De kleuren verschillen van de ene bakbeurt tot de andere.","Zellige wordt los per vierkante meter verkocht, of als panelen die al met de voorkant naar beneden zijn samengesteld. Panelen zijn sneller te leggen.","Zellige weegt ongeveer 20 kg per vierkante meter. Bekijk de transportkosten vóór de prijs van de tegel."]},{"h":"Leggen","steps":["Open alle dozen en meng de tegels voor je begint, zodat de tinten over het hele oppervlak verdeeld zijn.","Als de maker het aanraadt, leg je terracottategels een paar minuten in schoon water, zodat ze de lijm niet opzuigen.","Zellige wordt rand tegen rand gelegd, bijna zonder voeg. Gebruik geen tegelkruisjes zoals bij fabriekstegels.","Aanvaard de oneffenheden. Wie elke tegel vlak wil leggen, haalt weg wat zellige mooi maakt.","Voeg met een fijne voegmortel in een kleur die dicht bij de tegel ligt, druk die in de spleten en veeg snel schoon: voegmortel blijft in de schilfertjes van het glazuur hangen.","Cementtegels: impregneer één keer voor het voegen en één keer erna. Het pigment van de voegmortel geeft voorgoed vlekken op cement dat niet is geïmpregneerd.","Zoek een tegelzetter die ze al eerder heeft gelegd, of geef hem de instructies van de maker. De meeste problemen komen doordat ze als gewone tegels worden gelegd."]},{"h":"Schoonmaken en onderhoud","list":["Elke week: warm water met een beetje neutrale zeep of zwarte zeep.","Nooit: zure ontkalkers, azijn, bleekwater of schuurpoeder. Ze maken het glazuur dof en vreten cement aan.","Kalk op zellige in een douche: veeg de muur na gebruik droog. Dat is makkelijker dan kalkaanslag verwijderen.","Cementtegels: behandel ze in drukke kamers één keer per jaar opnieuw met impregneermiddel of was. Een druppel water moet als een pareltje op het oppervlak blijven liggen.","Een beschadigde tegel kan worden uitgekapt en vervangen. Bewaar de reservetegels van je bestelling."]}],"mistakes":["De exacte oppervlakte bestellen, zonder reserve.","Brede voegen en tegelkruisjes bij zellige.","Cementtegels voegen voor ze zijn geïmpregneerd.","Azijn en antikalksprays.","Terracotta buiten in een klimaat met vorst."]},{"id":"walls","url":"https://bablblad.com/nl/dar_walls.html","t":"Tadelakt en muren","s":"De gepolijste kalkpleister van Marrakech, wat hij wel en niet kan, en eenvoudigere manieren om dezelfde warmte te krijgen.","intro":"Tadelakt is een kalkpleister uit de streek van Marrakech, aangedrukt en gepolijst met een steen en daarna behandeld met zwarte zeep. Het geeft zachte muren zonder voegen en met een lichte glans, in badkamers, hammams en woonkamers.","key":["Tadelakt stoot water af, maar is niet waterdicht zoals een tegel. Het is geschikt voor badkamers als een specialist het aanbrengt en als het wordt onderhouden.","Je maakt het schoon met verdunde zwarte zeep, nooit met zure of schurende producten.","Fijne haarscheurtjes horen bij het materiaal.","Kalei en kalkverf geven een vergelijkbare zachte, wolkige muur voor veel minder geld."],"sections":[{"h":"Wat het is","p":"Kalk van het plateau van Marrakech wordt gemengd met water en pigment, in dunne lagen aangebracht, aangedrukt met een troffel en daarna gepolijst met een harde, gladde steen. Op het einde wordt zwarte olijfzeep ingewerkt: die reageert met de kalk en sluit het oppervlak. Het werk gaat traag en wordt gedaan door een vakman, de maâlem."},{"h":"Waar je het gebruikt","list":["Badkamermuren, rond een wastafel, de ombouw van een bad: ja.","In een douche die elke dag wordt gebruikt: mogelijk, maar het vraagt perfect werk, goede ventilatie en regelmatig onderhoud met zeep. Veel mensen kiezen zellige in de douche en tadelakt op de andere muren.","Woonkamer, slaapkamer, hal, de omlijsting van een open haard, nissen en in de muur gebouwde planken: ideaal.","Keukenwerkbladen: niet aan te raden. Citroen, azijn en messen laten sporen na.","Het heeft een gezonde, stijve ondergrond nodig. Op gipsplaat zijn een geschikte primer en een wapening nodig: vraag het aan de vakman."]},{"h":"Tadelakt onderhouden","list":["Veeg spatten weg en laat geen water staan in hoeken of op randen.","Maak schoon met een zachte spons en zwarte zeep verdund in warm water. Spoel en droog af.","Was het oppervlak één of twee keer per jaar met zwarte zeep, laat die een paar minuten inwerken en wrijf op met een zachte doek. Dat vernieuwt de bescherming.","Geen bleekwater, geen ontkalker, geen schuurspons, geen stoomreiniger.","Shampoo en haarverf geven vlekken: spoel ze meteen weg.","Een vakman kan een doffe of gevlekte plek opnieuw polijsten. Kleine herstellingen zijn mogelijk, maar de kleur komt zelden precies overeen."]},{"h":"Eenvoudigere manieren om hetzelfde effect te krijgen","rows":[["Kalei","Kalk en pigment, met de kwast aangebracht in meerdere dunne lagen. Mat, wolkig, en de muur kan blijven ademen. Goedkoop, en je kunt het zelf doen op minerale muren."],["Kalkverf","Kant-en-klaar gemengd en makkelijker aan te brengen dan kalei, op de meeste muren met een grondlaag."],["Gepolijste pleister of microcement","Zonder voegen, en sterker in natte ruimtes. Een ander materiaal met een vergelijkbaar glad uiterlijk."],["Verf met tadelakt-effect","Een decoratieve verf. Die geeft de kleur en wat beweging, niet de diepte of de waterbestendigheid."]]},{"h":"Kleuren die werken","p":"De traditionele tadelaktkleuren komen van aardpigmenten: oker en roze van Marrakech, terracotta, zand, grijs, dieprood. Eén sterke muur, in een nis of achter een bank, is vaak genoeg; houd de andere licht."}],"mistakes":["Verwachten dat tadelakt in een douche geen onderhoud nodig heeft.","Het schoonmaken zoals tegels, met antikalkspray.","Een gewone stukadoor inhuren die het nog nooit heeft gedaan.","Het werk overhaasten: elke laag heeft zijn droogtijd nodig."]},{"id":"colours","url":"https://bablblad.com/nl/dar_colours.html","t":"Kleuren van Marokko","s":"Zes paletten uit Marokkaanse steden en tuinen, met hun kleurcodes, en hoe je ze gebruikt zonder van de kamer een ansichtkaart te maken.","intro":"Elke Marokkaanse stad heeft haar kleuren: het oker van Marrakech, het blauw van Chefchaouen, de groene daken van Fez, het wit en blauw van Essaouira. Eén palet, met mate gebruikt, geeft een kamer een Marokkaanse sfeer zonder één enkel ornament.","key":["Gebruik drie kleuren: één voor ongeveer 60% van de kamer (de muren), één voor 30% (groot textiel en meubels), één voor 10% (kussens, een deur, een lamp).","Sterke kleuren komen waar het oog naartoe moet gaan: een nis, een deur, de muur achter de salon.","Kleuren op een scherm zijn een benadering. Neem de code mee naar een verfwinkel en test een staaltje op de muur, overdag en 's avonds."],"sections":[{"h":"Zes paletten","p":"Elk palet heeft vijf kleuren. De eerste is voor de muren, de laatste zijn accenten."},{"h":"Kleur in een kamer brengen","list":["Vertrek van wat niet kan veranderen: de vloer, een sofa, een tapijt. Kies het palet waar die kleur al in zit.","Verf laag: een strook kleur tot 100 of 120 cm met wit erboven doet denken aan een lambrisering van zellige en laat plafonds hoger lijken.","Verf de binnenkant van een nis, de zijkanten van een raam of een wandrek in de sterke kleur.","Deuren en radiatoren in de accentkleur kosten één klein blik verf.","Herhaal elke kleur minstens drie keer in de kamer, in verschillende materialen.","Messing, koper en donker hout tellen als kleuren. Veel warme metalen bij okerkleurige muren maken het geheel zwaar: voeg wit toe."]},{"h":"Licht verandert alles","list":["Kamers op het noorden in Noord-Europa of Canada maken blauw koud en grijs triest. Kies daar de warme paletten.","Kamers op het zuiden verdragen blauw en wit goed.","Avondlicht van warme lampen maakt oker en terracotta dieper.","Test altijd: verf een groot stuk karton en verplaats het twee dagen lang door de kamer."]}],"mistakes":["Elke kleur op volle sterkte op elke muur.","Kiezen vanaf een telefoonscherm.","Een koud, blauwachtig wit naast warme kleuren: kies een gebroken wit.","Het plafond vergeten: zuiver wit boven okerkleurige muren ziet er afgesneden uit. Meng een beetje van de muurkleur door de plafondverf."]},{"id":"light","url":"https://bablblad.com/nl/dar_light.html","t":"Lantaarns en licht","s":"Opengewerkt messing, gekleurd glas en kaarsen: waar je ze ophangt, welke lampen je erin draait en hoe je een lamp die je in Marokko hebt gekocht thuis veilig maakt.","intro":"Marokkaans licht is laag, warm en in patronen gebroken. Een opengewerkte lantaarn werpt sterren op de muren, en meerdere kleine lichtjes vervangen één felle plafondlamp.","key":["Gebruik warmwitte lampen, 2.200 tot 2.700 K, en een dimmer waar het kan.","Drie of meer lage lichtpunten in een kamer, niet één plafondlamp.","Een lamp die in Marokko is gekocht, is bedraad voor 220 volt en Europese stopcontacten. Laat de lamp nakijken, en laat de bedrading in Canada of de Verenigde Staten vervangen.","Heldere lampen geven scherpe patronen op de muren; matte lampen geven zacht licht en geen patroon."],"sections":[{"h":"De lampen","rows":[["Opengewerkte lantaarn van messing of koper","Hangend, staand of als wandlamp. Het patroon van de gaatjes bepaalt het patroon op de muren: kleine gaatjes geven sterren, grotere uitsnijdingen geven kant."],["Lantaarn van gekleurd glas","Een ijzeren frame met ruitjes van gekleurd glas. Mooi met een kaars of een klein lampje, in hoeken, op balkons en trappen."],["Hennalamp","Geitenhuid, gespannen op een ijzeren frame en beschilderd met hennapatronen. Een zacht, amberkleurig licht; houd de lamp weg van vocht."],["Kaarslantaarns","Voor op tafel, op de vloer, op een vensterbank. Zet ze per drie bij elkaar, in verschillende hoogtes."],["Plafondkoepel of kroonluchter","Grote opengewerkte stukken voor hoge plafonds en trappenhuizen. Controleer het gewicht en de bevestiging in het plafond."]]},{"h":"Waar en hoe hoog","list":["Boven een eettafel: de onderkant van de lantaarn 75 tot 85 cm boven de tafel.","In een doorgang: minstens 200 cm vrije hoogte onder de lantaarn.","In de salon: een staande lantaarn of een laag hangende in een hoek naast de bank, niet in het midden van de kamer.","Twee wandlampen op 160 tot 170 cm, aan weerszijden van een spiegel of een nis.","Een zware lantaarn heeft een haak nodig die in een balk is vastgezet, of een degelijk plafondanker, niet de plastic plug van de oude plafondlamp."]},{"h":"Lichtbronnen","list":["Kleurtemperatuur: 2.700 K voor woonkamers, 2.200 K voor het effect van een kaars. Boven 3.000 K wordt messing grijs.","Heldere led-filamentlampen voor een patroon op de muren.","Een laag vermogen volstaat: 4 tot 6 watt led in een opengewerkte lantaarn.","Controleer de fitting. In Marokkaanse en Europese lampen passen schroeflampen E27 of E14; Noord-Amerikaanse fittingen zijn E26 en E12."]},{"h":"Een lamp uit Marokko veilig maken","steps":["Kijk binnenin. De kabel moet dubbel geïsoleerd zijn, of de metalen behuizing moet geaard zijn. Veel lampen uit de soek hebben een eenvoudige tweeaderige kabel aan een metalen behuizing.","In Europa en de Golf (220 tot 240 volt): vraag een elektricien om de fitting en de kabel na te kijken en de lamp te aarden. Het is een klein werkje.","In Canada en de Verenigde Staten (120 volt): laat de lamp vóór gebruik opnieuw bedraden met een lokale fitting, kabel en stekker.","Gebruik in een badkamer of buiten alleen lampen die geschikt zijn voor vochtige plaatsen. De meeste decoratieve lantaarns zijn dat niet.","Houd opengewerkt metaal weg van gordijnen. Lampen blijven koel, kaarsen niet."]},{"h":"Kaarsen","list":["Laat nooit een kaars branden in een lege kamer of terwijl je slaapt.","Gebruik een glazen houder in een metalen lantaarn: het metaal wordt heet.","Ledkaarsen met een warme, flakkerende vlam zijn veilig op trappen, in kinderkamers en op planken."]}],"mistakes":["Eén sterke witte lamp in een opengewerkte lantaarn: fel licht in je ogen, en geen sfeer.","Een lantaarn van 10 kg ophangen aan een haak die gemaakt is voor 2 kg.","Een lamp van 220 volt in Noord-Amerika gebruiken met alleen een verloopstekker.","Koudwitte lampen."]},{"id":"care","url":"https://bablblad.com/nl/dar_care.html","t":"Messing, hout, leer en aardewerk onderhouden","s":"Dienbladen en theepotten, dozen van thuyahout, leren poefen, beschilderde borden: hoe je ze schoonmaakt, wat ze beschadigt en hoe je de geur van een nieuwe poef kwijtraakt.","intro":"Marokkaans ambachtswerk is gemaakt van natuurlijke materialen die reageren op water, zon en verwarming. Met een paar gewoonten blijft het een leven lang mooi.","key":["Niets op deze pagina mag in de vaatwasser.","Droog metaal meteen na het wassen af. Het zijn de watervlekken die messing en zilverkleurige dienbladen dof maken.","Houd hout en leer weg van radiatoren en direct zonlicht.","Beschilderd, decoratief aardewerk is om in op te dienen en te tonen, niet om in te koken."],"sections":[{"h":"Messing en koper","list":["Gewoon onderhoud: warm zeepsop, een zachte doek, en meteen afdrogen.","Om de glans terug te krijgen: wrijf met een halve citroen die je in fijn zout hebt gedoopt, of met een papje van azijn, zout en bloem. Laat tien minuten inwerken, spoel, droog af en wrijf op.","Gelakt messing, dat glanzend blijft en nooit donker wordt: alleen zeepsop. Poetsmiddel en citroen halen de lak eraf.","De donkere tint van oud messing is een patina, en veel mensen vinden die mooier. Beslis voor je gaat poetsen: het duurt jaren voor die tint terug is.","Groene vlekjes op koper: citroen en zout, daarna goed spoelen.","Koperen pannen moeten vanbinnen vertind zijn om ze voor eten te gebruiken. Laat ze opnieuw vertinnen als het koper erdoor komt."]},{"h":"Theepotten en dienbladen","list":["De meeste Marokkaanse theepotten en dienbladen zijn van nieuwzilver (maillechort) of geplateerd messing, niet van massief zilver.","Was met de hand af, droog meteen af en poets af en toe op met een zilverdoek.","Theeaanslag in een theepot: vul de pot met heet water en een lepel baking soda, laat één uur staan en spoel. Schuur de binnenkant nooit.","Een theepot die op het vuur gaat, moet daarvoor gemaakt zijn. Decoratieve theepotten hebben gesoldeerde naden die smelten: vraag het bij aankoop.","Bewaar theepotten met het deksel open, zodat de binnenkant droogt."]},{"h":"Thuya, ceder en beschilderd hout","list":["Thuya uit Essaouira is een wortelhout met een sterke tekening en een warme geur. Het barst als het uitdroogt: geen radiator, geen zonnige vensterbank.","Stof af met een droge doek. Wrijf er twee keer per jaar een beetje bijenwas of een paar druppels olie in en wrijf op.","Een witte kring van een heet glas verdwijnt vaak met een beetje olie en geduld.","Ceder houdt zijn geur jarenlang en houdt motten weg. Licht schuren aan de binnenkant van een cederhouten kist brengt de geur terug.","Beschilderd hout (zouak) op deuren, tafels en planken: alleen afstoffen. Water doet de verf loskomen."]},{"h":"Leren poefen en tassen","list":["Poefen worden leeg verkocht, zodat ze plat kunnen reizen. Vul ze met oude kleren, handdoeken of kussenvulling, stevig aangedrukt; in een goede poef gaat meer dan je denkt.","De geur van een nieuwe poef komt van het traditionele looien. Laat hem voor het vullen enkele dagen open in de frisse lucht liggen, uit de zon, met baking soda of koffiedik erin.","Geverfd leer kan kleur afgeven op een licht tapijt of een lichte sofa, vooral als het vochtig is. Test met een witte doek, en houd donkere poefen in het begin weg van lichte tapijten.","Maak schoon met een nauwelijks vochtige doek. Voed het leer twee keer per jaar met een kleurloze leercrème.","Zon doet leer verbleken en uitdrogen. Regen laat vlekken na: laat het leer langzaam drogen, weg van warmte."]},{"h":"Aardewerk en keramiek","list":["Blauw-wit uit Fez, de kleuren van Safi, het groen van Tamegroute: met de hand afwassen, en niet in de magnetron als er metaalverf op zit.","De glazuren van decoratieve stukken zijn niet altijd gemaakt voor voedsel. Gebruik ze voor brood, fruit en droge koekjes, of als decoratie.","Gebruik om te koken, en voor zuur voedsel zoals tomaat, citroen en azijn, alleen stukken die als voedselveilig en loodvrij worden verkocht.","Ongeglazuurde terracotta neemt alles op: geen geparfumeerde zeep, en laat ze helemaal drogen voor je ze opbergt.","Een serveerschaal met beschadigd glazuur: houd die als decoratie."]}],"mistakes":["De vaatwasser, voor welk stuk dan ook.","Gelakt messing poetsen.","Een doos van thuyahout op een plank boven een radiator.","Een poef vullen op de dag dat hij aankomt, met geur en al.","Koken in een beschilderde souvenirtajine."]},{"id":"hosting","url":"https://bablblad.com/nl/dar_hosting.html","t":"Gasten ontvangen op z'n Marokkaans","s":"Het theeblad, de tafel voor gasten, ramadanavonden en de ochtend van Eid: wat je in huis houdt en hoe je het klaarzet.","intro":"Een Marokkaans huis wordt beoordeeld op hoe het ontvangt. Niets daarvan hoeft duur te zijn: een blad dat klaarstaat, iets zoets in de kast en plaats voor nog één persoon.","key":["Houd een theeblad klaar: theepot, glazen, suiker, thee, en munt in de koelkast of op het balkon.","Vul theeglazen voor twee derde, zodat gasten ze bij de rand kunnen vasthouden.","Voor een maaltijd is één grote schotel in het midden en brood voor iedereen de traditie, en het geeft minder afwas.","Voor de gasten komen: lucht de kamer, brand een beetje wierook en zet oranjebloesemwater bij de deur."],"sections":[{"h":"Het theeblad","rows":[["Dienblad (siniya)","Rond, vlak of op kleine pootjes. Een doorsnede van 35 tot 45 cm volstaat voor een theepot en zes glazen."],["Theepot (berrad)","Een pot die gemaakt is om op het vuur te staan. Een theepot van ongeveer 1 liter is goed voor zes glazen."],["Glazen (kissan)","Klein, ongeveer 12 cl. Effen voor elke dag, versierd voor gasten. Koop er twaalf: ze breken."],["Drie dozen","Voor thee, suiker en munt: de oude sets hebben ze alle drie. Twee potten doen het ook."],["Thee","Chinese groene gunpowderthee, bewaard in een gesloten blik."],["Suiker","Een suikerbrood in stukken gebroken, of klontjes. Serveer minder zoet en bied extra aan."]]},{"h":"Gasten ontvangen","steps":["Verwelkom gasten aan de deur en geef ze de beste plaatsen, weg van de deur.","Bied eerst water aan, daarna thee met iets zoets of hartigs: koekjes, dadels, noten, of gewoon goed brood, olijfolie en honing.","Giet het eerste glas één of twee keer terug in de pot om de thee te mengen en schenk dan van hoog in, zodat er een licht schuim komt.","Vul een glas bij voor het leeg is. Drie glazen is de gewoonte; niemand telt.","Breng bij een maaltijd een kom en een kan water, of wijs waar ze hun handen kunnen wassen, voor en na.","Als de gasten vertrekken, is een pakje koekjes voor thuis een gewoonte die het waard is om te houden."]},{"h":"De tafel","list":["De lage ronde tafel en de banken van de salon, of je eettafel: allebei goed.","Eén grote schotel in het midden; iedereen eet van het deel recht voor zich. Zet er kleine salades omheen.","Het brood wordt gesneden en rondgedeeld aan tafel voor de schotel komt.","Een tafelkleed dat heet gewassen kan worden, en een plastic zeil eronder op de lage tafel, sparen het tapijt.","Kleine borden en vorken voor wie dat liever heeft, zonder commentaar.","Seizoensfruit sluit de maaltijd af. De thee komt daarna, in de salon."]},{"h":"Ramadanavonden","list":["Dek de tafel voor zonsondergang: dadels, water, melk, harira, gekookte eieren met komijn, chebakia, sellou, kleine broodjes en pannenkoeken.","Maak vooraf klaar en vries in: briouates, msemen, de basis van de harira. De maand is lang.","Houd de gebedstijden van je stad bij de hand: ze staan op de pagina Vandaag.","Lantaarns, een lichtsnoer op het balkon en een kalender voor de kinderen maken de maand zichtbaar in een land waar de straat niet verandert.","Nodig buren en collega's minstens één keer uit. Een avond aan jouw tafel legt de ramadan beter uit dan welke toespraak ook."]},{"h":"Eid en familiedagen","list":["De ochtend van Eid: de mooiste kleren, koekjes op tafel voor het gebed, msemen of baghrir erna.","Bel de familie in Marokko vroeg: tegen het einde van de ochtend zijn de lijnen en apps daar overbelast.","Houd kleine enveloppen of muntstukken klaar voor de kinderen.","Voor een geboorte, een terugkeer van de bedevaart of een verloving: thee, melk met dadels en een schaal koekjes zijn de basis. De rest is extra."]}],"mistakes":["Glazen tot de rand gevuld: niemand kan ze optillen.","Het mooiste blad bewaren voor grote gelegenheden. Gebruik het.","Een tafel die zo versierd is dat er geen plaats is voor de schotel.","Zoveel eten dat je geen tijd hebt om bij je gasten te zitten."]},{"id":"kitchenware","url":"https://bablblad.com/nl/dar_kitchenware.html","t":"Tajine, couscouspan en keukengerei","s":"Welke tajine je koopt, hoe je hem voorbehandelt zodat hij niet barst, de couscouspan, en de paar spullen die het koken echt veranderen.","intro":"De Marokkaanse keuken vraagt weinig materiaal, maar elk stuk heeft zijn regels. De meeste gebarsten tajines zijn nooit voorbehandeld of stonden op een te hoog vuur.","key":["Er zijn tajines om in te koken en tajines om in op te dienen. De beschilderde, geglazuurde uit souvenirwinkels zijn alleen om op te dienen.","Een nieuwe aardewerken tajine moet je vóór het eerste gebruik voorbehandelen. Kook altijd op laag vuur, met een vlamverdeler.","Zet een hete tajine nooit op een koud oppervlak en giet nooit koud water in een hete tajine.","In een couscouspan wordt de couscous drie keer gestoomd boven het stoofgerecht. Geen andere pan geeft dezelfde couscous."],"sections":[{"h":"Een tajine kiezen","rows":[["Ongeglazuurd aardewerk","De traditionele tajine om in te koken. Hij geeft de meeste smaak, moet worden voorbehandeld en vraagt zacht vuur, en hij houdt de smaak vast van wat erin is gekookt."],["Effen geglazuurd aardewerk","Makkelijker schoon te maken; hij vraagt nog altijd zacht vuur. Controleer of hij verkocht wordt om in te koken en loodvrij is."],["Onderstuk van gietijzer of staal met een aardewerken deksel","Werkt op elke kookplaat, ook inductie, en je kunt er eerst het vlees in aanbraden. Zwaarder en duurder."],["Versierde serveertajine","Om het gerecht naar tafel te brengen. Nooit op het vuur."],["Maat","26 tot 28 cm voor twee of drie personen, 30 tot 32 cm voor vier tot zes, 35 cm en meer voor een familiemaal."]]},{"h":"Een aardewerken tajine voorbehandelen","steps":["Laat het onderstuk en het deksel minstens twee uur weken in koud water, of een hele nacht.","Laat ze drogen en wrijf dan de binnenkant van allebei in met olijfolie.","Zet ze in een koude oven, stel die in op 150 °C en laat ze er twee uur in staan.","Zet de oven uit en laat de tajine erin afkoelen, zonder de deur te openen.","Was af met warm water, droog af en wrijf nog een keer in met een beetje olie."]},{"h":"Ermee koken","list":["Gas: de laagste vlam, met een metalen vlamverdeler tussen de vlam en het aardewerk.","Elektrische en keramische kookplaten: ook een vlamverdeler, en begin koud.","Inductie: een aardewerken tajine werkt niet. Gebruik een gietijzeren onderstuk of kook in de oven.","Oven: begin koud, op 160 tot 180 °C.","Begin met olie en uien, voeg de rest toe en til het deksel het eerste halfuur niet op.","Is er vocht nodig, voeg dan warm water toe, nooit koud.","Zet de hete tajine op hout of op een opgevouwen doek, nooit op steen, tegels of een nat oppervlak."]},{"h":"Afwassen en opbergen","list":["Laat hem helemaal afkoelen. Daarna warm water en een zachte borstel; geen afwasmiddel op ongeglazuurd aardewerk, anders smaakt het volgende gerecht ernaar.","Aangekoekte resten: vul met warm water en een lepel baksoda, wacht en borstel dan.","Laat hem een volle dag aan de lucht drogen voor je hem opbergt. Aardewerk dat vochtig wordt opgeborgen, gaat schimmelen.","Berg hem op met het deksel op een kier, met een stuk keukenpapier tussen het deksel en het onderstuk.","Schimmel na lange tijd in de kast: schrob met grof zout en azijn, spoel, droog in een oven op lage temperatuur en wrijf opnieuw in met olie."]},{"h":"Het andere keukengerei","rows":[["Couscouspan (borma en keskas)","Een hoge pan voor het stoofgerecht en een stoomgedeelte dat erop past. Aluminium is licht en traditioneel; roestvrij staal gaat lang mee en werkt op inductie. Dicht de naad tussen de twee af met een reep stof die in bloem en water is gedoopt, zodat de stoom door de couscous gaat."],["Gsaa","Een brede, ondiepe schaal van aardewerk of hout, om couscous met de hand te bewerken en brood te kneden. Een heel grote mengkom kan hem vervangen."],["Vijzel van messing (mehraz)","Voor knoflook, saffraan, specerijen en kruiden. Droog hem meteen af na het wassen."],["Tanjia","De hoge aardewerken kruik van Marrakech, die langzaam gaart in gloeiende as. Thuis: vijf tot zes uur in een oven op lage temperatuur."],["Snelkookpan","De pan voor elke dag in de Marokkaanse huizen van nu: harira, een doordeweekse tajine, kikkererwten."]]},{"h":"Specerijen en de voorraadkast","list":["Koop waar het kan hele specerijen en maal kleine hoeveelheden: gemalen specerijen verliezen hun geur in ongeveer zes maanden.","Bewaar ze in gesloten potten, weg van de kookplaat en het licht.","Ras el hanout is een mengsel, en elke winkel heeft zijn eigen versie. Koop weinig, bij een winkel die veel verkoopt.","Saffraan: draadjes, nooit poeder. Bewaar ze donker en droog.","Ingemaakte citroenen en olijven blijven maanden goed in hun pekel in de koelkast. Gebruik een schone vork.","Arganolie om te eten wordt gemaakt van geroosterde pitten: de olie is donkerder en smaakt naar noten. De cosmetische olie is niet geroosterd. Haal ze niet door elkaar."]}],"mistakes":["De eerste keer meteen op een hoge vlam.","Koud water in een hete tajine.","Afwasmiddel op ongeglazuurd aardewerk.","Vochtig opbergen, met het deksel dicht.","Koken in een versierde serveertajine."]},{"id":"hammam","url":"https://bablblad.com/nl/dar_hammam.html","t":"Hammam thuis","s":"Zwarte zeep, de kessa-handschoen en ghassoul: de stappen van het wekelijkse ritueel in een gewone badkamer, en hoe je de badkamer zelf de sfeer van een hammam geeft.","intro":"De hammam is warmte, stoom, zwarte zeep en stevig scrubben. Een badkamer met warm water is genoeg om het meeste te doen, in ongeveer veertig minuten.","key":["Drie producten doen het werk: zwarte zeep (savon beldi), een kessa-handschoen en ghassoulklei.","De huid moet tien minuten warm en nat blijven voor je gaat scrubben, anders komt er niets los.","Hoogstens één keer per week. Niet op een door de zon verbrande, geïrriteerde of beschadigde huid.","Iedereen heeft een eigen handschoen."],"sections":[{"h":"Wat je nodig hebt","rows":[["Zwarte zeep (savon beldi)","Een zachte pasta van olijven en olijfolie. Schuimt niet. Maakt de huid zacht, zodat de handschoen de dode huid kan losmaken. Een pot van 200 g gaat maanden mee."],["Kessa-handschoen","Een want van ruwe stof. Een fijnere korrel voor de gevoelige huid en het gezicht, een grovere voor het lichaam."],["Ghassoul","Een klei uit de Atlas, verkocht als schilfers of poeder. Gemengd met warm water of rozenwater reinigt de klei huid en haar zonder zeep."],["Arganolie of een lichaamsolie","Voor achteraf, op een huid die nog licht vochtig is."],["Rozenwater of oranjebloesemwater","Om de klei aan te maken en om af te sluiten."],["Extra's","Een krukje, een kom om water te gieten, een puimsteen voor de voeten, henna voor het haar."]]},{"h":"De stappen","steps":["Verwarm de badkamer: laat een paar minuten warm water lopen met de deur dicht, of neem tien minuten een warm bad of een warme douche.","Smeer op de natte huid een dunne laag zwarte zeep over het hele lichaam, maar niet bij de ogen. Laat de zeep vijf tot tien minuten inwerken in de warmte.","Spoel goed af met warm water. De zeep moet weg zijn voor je gaat scrubben.","Maak de handschoen nat, wring hem uit en scrub met lange, stevige halen: benen, armen, rug, buik. Er verschijnen kleine grijze rolletjes huid: dat is de bedoeling.","Spoel af. Was nu je haar als je wilt.","Meng twee of drie lepels ghassoul met warm water tot een gladde crème. Breng die aan op lichaam en haar en laat vijf tot tien minuten inwerken, zonder dat de klei hard opdroogt.","Spoel lang af en eindig met koeler water.","Dep de huid droog en wrijf er een paar druppels arganolie in. Drink water of thee en rust even uit."]},{"h":"Goed om te weten","list":["Komt er geen huid los, dan was de huid niet lang genoeg warm en nat, of was de zeep niet afgespoeld.","Het gezicht: zwarte zeep hoogstens twee minuten, daarna een fijne handschoen met lichte halen, of helemaal geen handschoen.","Kinderen: stoom en zeep, een zachte handschoen met heel lichte halen, en geen ghassoul in de buurt van de ogen.","Spoel de handschoen uit, hang hem te drogen en vervang hem als hij glad is geworden.","Ghassoul kan een afvoer verstoppen. Gebruik een afvoerzeefje en laat het water lopen.","Zwangerschap, problemen met het hart of de bloeddruk, huidaandoeningen: vermijd langdurige warmte en vraag het eerst aan je arts."]},{"h":"Een badkamer met de sfeer van een hammam","list":["Eén muur of de spatwand in zellige, of in een tegel met dezelfde glans; tadelakt of een verf met kalklook op de andere muren.","Een krukje van hout of steen, een koperen kom, een messing dienblad voor de producten.","Effen potten en flessen die je bijvult: zwarte zeep, ghassoul, olie. Haal de etiketten eraf.","Gestreepte katoenen handdoeken (fouta) drogen snel en nemen weinig plaats in.","Een opengewerkte lantaarn die geschikt is voor badkamers, of een kaarslantaarn op een plank uit de buurt van het water.","Een plant die van stoom houdt, en een bosje eucalyptus dat bij de douche hangt."]}],"mistakes":["Een droge of koude huid scrubben.","Scrubben terwijl de zeep er nog op zit.","Het om de dag doen: de huid heeft een week nodig.","Handschoenen delen.","Ghassoul in het haar laten opdrogen tot een korst."]},{"id":"scents","url":"https://bablblad.com/nl/dar_scents.html","t":"De geuren van een Marokkaans huis","s":"Wierook en oud, oranjebloesemwater, amber, roos en verse munt: wat het is, hoe je het gebruikt en hoe je dat veilig doet in een appartement.","intro":"Veel mensen herkennen het huis van hun grootmoeder aan de geur. Een paar eenvoudige dingen brengen die geur terug: bloemenwater, hout, harsen en munt.","key":["Wierook op houtskool rookt sterk: een klein stukje is genoeg, met een raam op een kier.","Houtskool blijft een halfuur of langer heet. De brander staat op een hittebestendige ondergrond, uit de buurt van kinderen, gordijnen en huisdieren.","Oranjebloesemwater en rozenwater parfumeren een kamer, het linnengoed en de handen zonder enige rook.","Een elektrische brander geeft de geur met bijna geen rook: beter in een klein appartement."],"sections":[{"h":"Wat is wat","rows":[["Bkhour","Houtsnippers of geperste mengsels die in parfumolie zijn gedrenkt. Zoet en sterk. Wordt gebrand voor gasten, op vrijdag en bij feesten."],["Oud","Agarhout. Het echte hout is zeldzaam en duur en geeft een diepe, droge rook. De meeste oud die goedkoop wordt verkocht, is geparfumeerd hout."],["Jawi","Benzoëhars, in witte of donkere brokjes. Een zachte rook die aan vanille doet denken."],["Blokjes amber en muskus","Vast parfum in kleine blokjes. Niet branden: wrijf er een over de polsen, of leg een blokje in een la, een kleerkast of een schaaltje."],["Oranjebloesemwater (ma zhar)","Gedistilleerd uit de bloesem van de bittere sinaasappelboom. Voor gebak en koffie, en om uit een mrach over de handen van gasten te sprenkelen."],["Rozenwater (ma ward)","Van de rozen uit de Dadesvallei en Kelaat M'Gouna. Voor de huid, het linnengoed en de hammam."],["Gedroogde rozenknopjes, lavendel, verbena","In schaaltjes, zakjes en kleerkasten."],["Ceder- en thuyahout","De geur blijft jaren hangen en houdt motten weg."]]},{"h":"Wierook branden","steps":["Gebruik een brander (mbakhra) van aardewerk of metaal, met een laag zand of as op de bodem.","Houd een houtskooltablet vast met een tang, steek de rand aan en leg het in de brander zodra de vonken eroverheen zijn gelopen.","Wacht ongeveer vijf minuten, tot het bedekt is met grijze as.","Leg er een stukje wierook op zo groot als een linze. Voeg later wat toe in plaats van veel in één keer.","Draag de brander door de kamers, of laat hem in de hal staan met een raam op een kier.","Als je klaar bent, laat je de houtskool in de brander liggen tot die helemaal koud is, minstens een uur, of dompel je die onder in water."]},{"h":"In een appartement","list":["Rookmelders reageren op wierook. Brand wierook uit de buurt van de melders en lucht de kamer; haal de melder niet weg.","Buren delen het trappenhuis en de ventilatie. Met een klein stukje en een open raam blijft de vrede bewaard.","Een elektrische wierookbrander verwarmt het hout of de hars zonder houtskool: minder rook en een gelijkmatige geur.","Met astma, baby's, vogels of katten in huis: kies liever bloemenwater en hout dan rook.","Parfumeer liever het linnengoed: een lepel oranjebloesemwater of rozenwater in de spuitfles die je bij het strijken gebruikt, of in het laatste spoelwater."]},{"h":"Elke dag, zonder rook","list":["Een mrach met oranjebloesemwater bij de deur, voor de handen van gasten.","Een bosje verse munt in een glas op de keukentafel.","Een schaal gedroogde rozenknopjes in de hal; fris ze op met een paar druppels rozenwater.","Blokjes cederhout in de kleerkasten en bij de tapijten.","Sinaasappelschil en een kaneelstokje die zachtjes pruttelen in water op een wintermiddag."]},{"h":"Kopen en bewaren","list":["Bloemenwater: lees het etiket. Op het etiket van echt bloemenwater staat gedistilleerd bloemenwater en niets anders. Bewaar het na opening in de koelkast en gebruik het binnen een paar maanden.","Oranjebloesemwater om mee te koken en de geparfumeerde soort voor de huid zijn niet altijd hetzelfde product.","Wierook blijft jaren goed in een gesloten blik.","Op reis: bloemenwater telt als vloeistof in de handbagage, en houtskooltabletten zijn in het vliegtuig meestal verboden. Koop de houtskool waar je woont."]}],"mistakes":["Een grote brok wierook op verse houtskool: dikke rook en een bittere geur.","Een brandende brander laten staan op een houten tafel of een tapijt.","Houtskool na tien minuten in de vuilnisbak gooien omdat die er koud uitziet.","Oud kopen voor een prijs die te mooi is om waar te zijn, en dan echte oud verwachten."]},{"id":"plants","url":"https://bablblad.com/nl/dar_plants.html","t":"Balkon, terras en planten","s":"Munt die de winter overleeft, verbena en geranium voor de thee, jasmijn, een citroenboom in een pot, en hoe je een klein balkon het gevoel van een binnenplaats geeft.","intro":"De Marokkaanse binnenplaats heeft vier dingen: groen, water, schaduw en een plek om te zitten. Een balkon van twee vierkante meter kan er drie van hebben, en munt voor de thee.","key":["Munt hoort in een eigen pot. In een gedeelde pot verstikt de munt al het andere.","In koude klimaten kunnen munt, verbena en vijgenbomen buiten blijven met bescherming; citroenbomen, jasmijn en bougainvillea gaan naar binnen vóór de eerste vorst.","Kruiden voor de thee willen zon, regelmatig water en vaak geknipt worden.","Een paar grote potten staan mooier en drogen trager uit dan veel kleine."],"sections":[{"h":"Kruiden voor de thee en de keuken","rows":[["Munt (na3na3)","Groene munt (aarmunt). Zon of halfschaduw, altijd licht vochtige aarde, een eigen brede pot. Knip de stengels vaak af, boven een bladpaar, zodat de plant vol blijft. Het bovenste deel sterft af bij vorst en komt in de lente terug."],["Citroenverbena (louiza)","Een kleine struik met lange bladeren die naar citroen ruiken, voor de avondthee. Volle zon. Hij verliest zijn bladeren in de winter; bescherm de pot tegen strenge vorst of zet hem in een koude, lichte kamer."],["Alsem (chiba)","Grijs en bitter, voor de winterthee, één takje per keer. Zon, weinig water; kan tegen kou."],["Rozengeranium (3atercha)","Geurende bladeren voor thee en gebak. Zon, weinig water. In de winter binnen waar het vriest."],["Polei (fliyo), salie (salmiya), marjolein (merdeddouch)","De andere theekruiden. Zon, lichte aarde, weinig water."],["Koriander en peterselie","Zaai om de drie weken vanaf de lente; bij warmte schieten ze snel in het zaad. Halfschaduw in de zomer."]]},{"h":"Munt kweken uit een bosje","steps":["Koop een bosje verse Marokkaanse munt met stevige stengels.","Haal de onderste blaadjes eraf en zet de stengels in een glas water op een lichte vensterbank.","Na één tot twee weken komen er wortels. Ververs het water om de twee dagen.","Zijn de wortels een paar centimeter lang, plant de stengels dan in een brede pot met gewone potgrond.","Geef vaak water, knip vaak en geef in de zomer een beetje plantenvoeding.","Haal de plant elke lente uit de pot, snijd de kluit in vieren en plant één kwart terug in nieuwe aarde."]},{"h":"Bloemen, klimplanten en bomen in pot","rows":[["Jasmijn","Voor de geur op zomeravonden. Zon, een klimrek, regelmatig water. Gewone witte jasmijn verdraagt lichte vorst; de sterker geurende soorten niet, en die overwinteren binnen."],["Bougainvillea","Heeft volle zon en weinig water nodig om te bloeien. Helemaal geen vorst: in de winter binnen, koel en licht."],["Citroenboom of bittere sinaasappelboom","Een grote pot, citrusgrond, zon, regelmatig water en voeding. Zet hem in een lichte, koele kamer als het 's nachts kouder wordt dan 5 °C."],["Olijfboom","Zon, weinig water, een pot met goede afwatering. Een goed aangeslagen boom verdraagt wat vorst; bescherm de pot als het lang vriest."],["Vijgenboom","Groeit snel, is gul en voelt zich goed in een grote pot. Hij verliest zijn bladeren; pak in koude streken de pot in."],["Geraniums","De bloemen van elk Marokkaans raam. Zon, weinig water, en stekken aan het eind van de zomer voor volgend jaar."],["Granaatappel, oleander, rozemarijn, lavendel","Zonaanbidders voor een heet terras. Oleander is giftig: niet bij kleine kinderen of huisdieren."]]},{"h":"Een balkon dat aanvoelt als een binnenplaats","list":["Vloer: buitentegels met een cementtegelpatroon, of een buitentapijt met een kelimpatroon, over het beton.","Een lage bank met buitenkussens langs één kant, zoals in een salon.","Terracotta potten in twee of drie maten, in een groepje en niet op een rij. Eén grote geglazuurde pot in groen of blauw.","Een tafeltje met tegels voor het theeblad.","Schaduw: een scherm van riet, een katoenen zonnedoek of een klimplant langs draden.","Lantaarns met ledkaarsen, en één lichtsnoer met warm licht.","Het geluid van water: een kleine fontein op zonne-energie in een schaal.","Controleer hoeveel gewicht je balkon mag dragen voor je grote potten, natte aarde en tegels toevoegt, en bevestig nooit iets dat naar beneden kan vallen."]},{"h":"Per klimaat","list":["Noord-Europa en Canada: kies potten die tegen vorst kunnen, zet ze in de winter van de grond, pak ze in en haal gevoelige planten naar binnen. Een licht, koel trappenhuis of een raam in de garage is beter dan een warme woonkamer.","Europa rond de Middellandse Zee: bijna alles blijft buiten. In de zomer is water de beperking.","De Golf: het seizoen is omgekeerd. Plant in de herfst, geef schaduw tegen de middagzon en geef 's avonds water. Munt en koriander zijn daar wintergewassen.","Binnen, overal: een licht raam, potten met afwateringsgaten en minder water in de winter."]}],"mistakes":["Munt die een pot deelt.","Elke dag een beetje water: geef liever in één keer goed water en laat dan de bovenkant van de aarde opdrogen.","Een citroenboom voor de winter in een warme, donkere kamer zetten.","Potten zonder gaten.","Een balkon overbelasten."]},{"id":"small","url":"https://bablblad.com/nl/dar_small.html","t":"Een Marokkaans tintje in een klein appartement","s":"Twaalf veranderingen, van een middag tot een weekend, de meeste voor minder dan de prijs van een etentje in een restaurant, en wat je kamer per kamer kunt doen.","intro":"Je hebt geen riad nodig. Een Marokkaans gevoel komt van een paar dingen die goed gedaan zijn: laag zitten, warm licht, één patroon, iets dat met de hand is gemaakt, en de geur van munt of oranjebloesem als de deur opengaat.","key":["Kies per kamer één sterk element: een tapijt, een betegelde muur, een lantaarn of een zitbank. Niet alle vier.","Handgemaakt en onvolmaakt naast effen en modern staat mooier dan een kamer vol versieringen.","Laag en warm: zet het licht lager, zit lager en maak de kleuren warmer."],"sections":[{"h":"Twaalf accenten","list":["Vervang de lampen in de woonkamer door warmwitte en voeg één opengewerkte lantaarn toe.","Zet een theeblad met theepot en glazen op een plek waar je het ziet en gebruikt.","Eén wollen tapijt of kelim, ook een klein, bij de sofa of het bed.","Drie kussens in één Marokkaanse stof: sabra, kelim of geborduurd katoen.","Een leren poef als extra zitplaats en voetenbank.","Schilder één nis, één deur of een lage strook muur in een kleur uit de paletten.","Hang één groot stuk aan een muur: een kelim, een paneel van houtsnijwerk of een messing dienblad.","Een pot munt op de vensterbank.","Een schaal uit Fez of Safi op tafel, voor fruit of brood.","Een spiegel met een lijst van gesneden hout, been of metaal in de hal.","Een fles oranjebloesemwater en een schaaltje rozenknopjes bij de deur.","Foto's van de stad of het huis van je familie, in dezelfde lijsten, als één groep opgehangen."]},{"h":"Kamer per kamer","rows":[["Hal","Een spiegel, een lantaarn, een bankje of een poef om schoenen aan te trekken, een rij haken, een loper op de vloer."],["Woonkamer","Eén zitbank of een lage sofa met stevige kussens, een lage tafel, een tapijt dat tot aan de zitplaatsen komt, twee of drie lage lampen. Zet de televisie tegen een effen muur."],["Keuken","Een betegelde spatwand of goede tegelstickers, een plank waarop de tajine, de theepotten en de kruidenpotjes in het zicht staan, een kelimloper."],["Slaapkamer","Rustige kleuren, een wollen deken of een deken met pompons opgevouwen aan het voeteneind, twee wandlantaarns, een tapijt aan elke kant."],["Badkamer","Gestreepte fouta's, een messing dienblad, bijgevulde potten, één muur in kleur."],["Kinderkamer","Een poef, een klein tapijt waarop ze kunnen spelen, een lage plank met boeken over Marokko, een kaart waarop de stad van de familie is aangeduid."],["Balkon","Munt, een lantaarn, een lage zitplaats."]]},{"h":"Als je huurt","list":["Voor niets hiervan hoef je in tegels te boren of te schilderen als het huurcontract dat verbiedt: tapijten, textiel, lampen op bestaande lichtpunten, meubels en planten.","Verwijderbare tegelstickers, en verf die je weer overschildert als je vertrekt, worden meestal toegestaan: vraag het eerst.","Gebruik het bestaande lichtpunt aan het plafond voor een lantaarn en bewaar de oude lamp om die terug te hangen.","Banken en rekken die los staan, verhuizen met je mee."]},{"h":"Weinig uitgeven","list":["Koop textiel en kleine stukken tijdens een reis naar Marokko, en grote meubels waar je woont.","Tweedehandssites in Europa en Canada staan vol Marokkaanse lampen, tafels en tapijten die op vakantie zijn gekocht en nooit gebruikt.","Eén goed tapijt is meer waard dan tien kleine voorwerpen.","Naai kussenhoezen van één of twee meter stof die je in een medina koopt.","Vraag het aan de familie voor je iets koopt: vaak ligt er in Marokko een dienblad, een theepot of een deken in een kast te wachten."]}],"mistakes":["De souvenirwinkelstijl: veel kleine voorwerpen op elk oppervlak.","Overal patronen: tapijt, kussens, tegels en behang die allemaal om aandacht vechten.","Donkere kleuren op elke muur van een kleine kamer.","Meubels die te groot en te hoog zijn voor de kamer."]},{"id":"prayer","url":"https://bablblad.com/nl/dar_prayer.html","t":"Een gebedshoek thuis","s":"De richting van de qibla vinden vanuit je stad, en een rustige, schone plek inrichten voor het gebed, om te lezen en voor de kinderen.","intro":"Een gebedshoek heeft weinig nodig: een vrij stuk vloer van ongeveer 70 bij 120 cm, in de juiste richting. Het belangrijkste is dat de plek schoon en rustig is en altijd klaar.","key":["De qibla is de richting van de Kaäba in Mekka. Vanuit Europa is dat naar het zuidoosten; vanuit Marokko bijna pal naar het oosten; vanuit Canada en de Verenigde Staten naar het noordoosten; vanuit Dubai, Doha en Riyad naar het westen en zuidwesten.","Zoek de qibla één keer op met de tool op deze pagina en een kompas, en breng dan een onopvallend merkteken aan.","Houd de plek schoon en vrij. In een drukke kamer bewaar je het kleed tussen de gebeden niet op de vloer."],"sections":[{"h":"De qibla vinden","p":"Kies je stad. De tool geeft de richting in kompasgraden, gemeten met de klok mee vanaf het noorden.","list":["Open het kompas van je telefoon, houd de telefoon plat en draai tot hij het opgegeven getal toont.","Ga uit de buurt staan van metalen meubels, radiatoren, luidsprekers en de koelkast: ze laten een kompas vele graden afwijken.","Controleer twee keer, op twee plekken in de kamer.","De richting vanuit Noord-Amerika verrast veel mensen: de kortste weg naar Mekka over de wereldbol gaat naar het noordoosten, over de Atlantische Oceaan.","Markeer de richting met de rand van een tapijt, een pijltje aan de binnenkant van een kastdeur of de lijn van een vloerplank."]},{"h":"De plek inrichten","list":["Een hoek van de slaapkamer of de woonkamer, uit de loop en niet naar de televisie gericht.","Een schone vloer, een gebedskleed, en een plank of een kastje, niet op de grond, voor de Koran en boeken.","Een opvouwbare leesstandaard, een gebedssnoer, een doos of een mand voor de kleden.","Zacht, warm licht: een wandlantaarn of een kleine lamp.","Voor wie zittend bidt: een stevige stoel zonder armleuningen, die altijd op dezelfde plek staat.","In een gedeeld appartement of een studio: een kleed dat opgerold in een mand ligt en een merkteken voor de richting zijn genoeg."]},{"h":"Met kinderen","list":["Een eigen kleedje naast het jouwe.","Een lage plank met hun boeken, op hun hoogte.","Een ramadankalender, en een lantaarn die ze 's avonds aansteken.","Laat ze helpen de kleden op te rollen en kiezen waar alles komt."]},{"h":"Ramadan en Eid","list":["Leg er een tweede kleed bij voor gasten, en zet een dienblad met dadels en water bij de deur.","De gebedstijden voor je stad staan op de pagina Vandaag."]}],"mistakes":["Vertrouwen op een kompas naast een radiator of een metalen rek.","De richting gokken: in de meeste steden in het buitenland ligt de qibla ver van pal oost.","Een plek die je voor elk gebed eerst moet vrijmaken."]},{"id":"buying","url":"https://bablblad.com/nl/dar_buying.html","t":"Ambachtelijke producten kopen en mee naar huis nemen","s":"Waar je koopt, hoe je kwaliteit en prijs controleert, hoe je inpakt en verstuurt, en wat de douane toelaat in het land waar je woont.","intro":"Tijdens de zomerreis worden de meeste Marokkaanse huizen in het buitenland ingericht. Met een beetje voorbereiding vermijd je de drie klassieke problemen: een slechte koop, een gebroken pakket en een verrassing bij de douane.","key":["Bij vertrek uit Marokko mag je ambachtelijke producten die je voor jezelf hebt gekocht vrij meenemen, wat hun waarde ook is. Voor antiek en kunstwerken is een vergunning nodig.","Bij aankomst waar je woont, moet je goederen boven de reizigersvrijstelling aangeven, en je betaalt er belasting op.","Bewaar elk aankoopbewijs, met de naam van de winkel, in je handbagage.","Voor hout, planten, zaden en voedsel gelden eigen regels, die strenger zijn in Canada en de Verenigde Staten."],"sections":[{"h":"Waar kopen","rows":[["Ensemble artisanal","Ambachtscentra van de staat in de grote steden, met ateliers en vaste, uitgehangen prijzen. De beste plek om de juiste prijs te leren kennen voor je naar de soek gaat."],["Coöperaties","Coöperaties van weefsters, pottenbakkers en arganproducenten verkopen hun eigen werk. Vraag of je het atelier mag zien."],["Ateliers","Voor maatwerk: een salon, een tafel, een lamp, een deur. Spreek de maten, het hout, de afwerking, de prijs en de datum schriftelijk af, met een voorschot en een foto van een afgewerkt stuk."],["Soeks en winkels in de medina","De ruimste keuze; over de prijs wordt onderhandeld. Winkels die aan hotels en decorateurs verkopen, hebben vaak de beste kwaliteit."],["Winkels en sites waar je woont","Duurder, maar geleverd en met garantie, en je hoeft niets te dragen. Vergelijk voor zware dingen."]]},{"h":"Een prijs afspreken","list":["Kijk in verschillende winkels voor je ergens een prijs vraagt.","Vraag de prijs en bied dan rustig wat je bereid bent te betalen. Beleefd weggaan hoort erbij.","Wie contant in dirham betaalt, krijgt de beste prijs. Bij een grote aankoop heb je met een kaart of een overschrijving een bewijs.","Vraag voor alles wat duur is een aankoopbewijs met de omschrijving en de prijs. Je hebt het nodig voor de douane en voor de verzekering.","Een gids of chauffeur die je naar een winkel brengt, krijgt meestal een commissie, en die zit in jouw prijs. Ga alleen terug."]},{"h":"De kwaliteit controleren","list":["Messing en koper: het gewicht, nette soldeernaden, een voet die vlak staat.","Hout: de verbindingen, laden die soepel schuiven, geen vulmiddel dat barsten verbergt; doosjes van thuyahout met een deksel dat goed sluit.","Leer: het stiksel, een gelijkmatige kleur, de geur. Wrijf met een vochtige witte doek om de kleurstof te testen.","Aardewerk: tik ertegen. Een heldere klank betekent dat er geen barst in zit. Vraag of het gemaakt is voor voedsel.","Lampen: kijk naar de kabel en de fitting.","Tapijten: draai ze om en kijk naar de knopen."]},{"h":"Inpakken en versturen","list":["Tapijten: opgerold of opgevouwen met de pool naar binnen, in een stevige zak. Een wollen tapijt van 2 x 3 m weegt 15 tot 25 kg: controleer hoeveel bagage je mag meenemen, of betaal voor een extra stuk bagage, vaak goedkoper dan een pakket.","Aardewerk en lampen: als het kan in de handbagage, in kleren gewikkeld. Anders in twee dozen, de ene in de andere, met 5 cm opvulling aan elke kant.","Poefs reizen leeg en plat.","Per post of koerier vanuit Marokko: weeg en meet eerst, verzeker de waarde, schrijf een eerlijke omschrijving en waarde op het douaneformulier en bewaar het trackingnummer.","Meubels en hele salons: gegroepeerd vervoer over de weg of over zee, via een transportbedrijf. Vraag naar de prijs tot aan je deur, de verzekering en wie bij aankomst de douanekosten betaalt.","Met de auto op de veerboot: bewaar de aankoopbewijzen bij de paspoorten, en doe bij aankomst aangifte als je boven de vrijstelling zit.","Pakketten worden anders belast dan bagage: de reizigersvrijstelling geldt niet voor goederen die apart worden verstuurd."]},{"h":"Vertrek uit Marokko","list":["Ambachtelijke producten en souvenirs die in Marokko zijn gekocht: vrij mee te nemen, zonder waardelimiet.","Antiek, kunstwerken en verzamelstukken: er moet een certificaat van de culturele autoriteiten bij zitten. Een eerlijke antiekhandelaar kent de procedure.","Fossielen en mineralen: een paar stuks, als souvenir.","Contant geld: je mag tot 2.000 dirham in Marokkaanse bankbiljetten meenemen."]},{"h":"Aankomst waar je woont","list":["Houten voorwerpen, manden, gedroogde planten en zaden: geef ze aan in Canada en de Verenigde Staten, waar onbehandeld hout en plantaardig materiaal worden gecontroleerd. Afgewerkt, gevernist hout wordt normaal toegelaten.","In de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk mogen vlees en zuivelproducten uit Marokko niet in de bagage, en voor de meeste planten en zaden is een gezondheidscertificaat voor planten (fytosanitair certificaat) nodig.","Voorwerpen van beschermde dieren of planten, zoals schildpadschild, ivoor, sommige reptielenhuiden en koraal, zijn overal verboden of er is een vergunning voor nodig. Koop ze niet."]}],"mistakes":["Kopen op de eerste dag, in de eerste winkel.","Geen aankoopbewijs voor een tapijt dat meer waard is dan de vrijstelling.","Een pakket versturen dat is aangegeven als geschenk zonder waarde. Die maakt de douane het eerst open.","Een winkel vertrouwen die zegt dat hij alles zonder belasting verstuurt, zonder schriftelijke prijs tot aan je deur.","Antiek kopen zonder papieren."]},{"id":"house","url":"https://bablblad.com/nl/dar_house.html","t":"Je huis in Marokko: afsluiten en weer openen","s":"Twee checklists, voor de dag dat je vertrekt en de dag dat je aankomt, en wat je moet regelen zodat het huis gezond blijft terwijl het leeg staat.","intro":"Een huis dat tien of elf maanden per jaar dicht is, lijdt meer onder vocht, lekken en kleine vergeten dingen dan onder gebruik. Een uur op de laatste dag en een uur op de eerste dag voorkomen het meeste.","key":["Water dicht aan de meter, gasflessen dicht, koelkast leeg en open: de drie belangrijkste.","Lucht en katoen, geen plastic: hoezen die ademen voorkomen schimmel.","Eén persoon die je vertrouwt, met een sleutel, een geschreven lijst van wat er gecontroleerd moet worden, en je nummer.","Rekeningen, belastingen en verzekering kun je vanuit het buitenland online volgen."],"sections":[{"h":"Voor je vertrekt","list":["Sluit het water af aan de meter en zet één kraan open om de druk af te laten.","Draai gasflessen dicht aan de kraan en noteer de datum die op de rubberen slang gedrukt staat.","Maak de koelkast en de diepvriezer leeg, ontdooi ze en maak ze schoon. Trek de stekker uit en zet de deuren open met iets ertussen.","Trek de stekker uit van televisies, internetmodems, opladers en de boiler. Schakel in de zekeringkast uit wat niet nodig is; laat de stroomkring van een alarm of een camera aan.","Maak elke vuilnisbak leeg en haal al het voedsel weg, behalve gesloten blikken en potten.","Was beddengoed, handdoeken en hoezen en laat ze helemaal drogen voor je ze opbergt.","Zet matrassen op hun kant als het kan, en dek ze en de salon af met katoenen lakens, nooit met plastic.","Rol wollen tapijten op met cederhout of een mottenmiddel en bewaar ze niet op de vloer.","Laat de deuren van kleerkasten en kasten op een kier, met vochtvreters in kamers dicht bij de zee.","Dek afvoerputjes en de wc-pot af met een doek en giet een beetje olie in de sifons: dat vertraagt de verdamping en houdt insecten en geuren buiten.","Sluit luiken en ramen, controleer of de afvoeren van het dakterras vrij zijn van bladeren, en haal alles binnen wat de wind kan meenemen.","Fotografeer de meters en elke kamer.","Laat een sleutel, je telefoonnummer en deze lijst achter bij de persoon die je vertrouwt."]},{"h":"Terwijl je weg bent","list":["Vraag om een bezoek één keer per maand en na hevige regen: de ramen een uur openzetten, plafonds en muren bekijken, de afvoeren van het terras controleren.","Spreek vooraf af welke kleine reparaties mogen gebeuren zonder je te bellen, en tot welk bedrag.","Betaal water, elektriciteit en internet vanuit het buitenland via je bank of de sites en apps van de leveranciers, en vraag de aanbieder of de internetlijn tijdelijk kan worden stopgezet.","Betaal de jaarlijkse belastingen op de woning en, in een appartementsgebouw, de kosten van de syndic op tijd. Onbetaalde bedragen lopen op met boetes.","Woningverzekering: zeg de verzekeraar dat het huis het grootste deel van het jaar leeg staat. Veel contracten beperken de dekking voor diefstal of waterschade in een onbewoond huis.","Een eenvoudige camera of een alarm met internetverbinding werkt alleen als elektriciteit en internet aan blijven: beslis dat voor je vertrekt."]},{"h":"De dag dat je aankomt","list":["Zet vóór al het andere alle ramen en luiken open.","Draai het water aan de meter langzaam open en laat dan elke kraan een paar minuten lopen. Spoel de toiletten door.","Zoek naar lekken onder de gootsteen en de wastafels, rond de boiler en aan de meter.","Controleer de gasslang: vervang de slang als de gedrukte datum voorbij is of het rubber gebarsten is. Test de aansluiting met zeepwater, nooit met een vlam.","Schakel de elektriciteit weer in, één stroomkring per keer.","Maak de koelkast schoon, steek de stekker in en wacht twee of drie uur voor je hem vult.","Heeft de boiler maanden uit gestaan, laat hem dan leeglopen, vul hem opnieuw en warm hem één keer volledig op voor gebruik.","Schud het beddengoed, de hoezen van de salon en de tapijten uit en lucht ze in de zon.","Bekijk plafonds en muren op nieuwe vochtplekken, en bekijk het dakterras.","Lees de meters af en vergelijk met je foto's."]},{"h":"Vocht en schimmel","list":["Aan de kust is vocht de grootste vijand. Lucht die beweegt is belangrijker dan warmte.","Verf op kalkbasis laat muren ademen; verf op kunststofbasis sluit het vocht erachter op.","Zet meubels een paar centimeter van de buitenmuren af.","Was schimmel weg met verdund bleekwater of witte azijn, met handschoenen aan, en zoek dan waar het water vandaan komt.","Op het dakterras beginnen de meeste lekken: laat de waterdichting om de paar jaar controleren, vóór het regenseizoen."]}],"mistakes":["De koelkast aan laten staan met eten voor de volgende keer. Eén stroomuitval en alles is bedorven.","Plastic over bedden en sofa's.","Niemand met een sleutel.","Water dat open blijft staan aan de meter.","Op de dag dat je wilt verkopen ontdekken dat er drie jaar belasting niet is betaald."]}],"palettes":[{"id":"marrakech","name":"Marrakech","use":"Warm en geborgen. Muren in oker of lichtroze, terracotta in het textiel, diepgroen in de planten en één geverfd meubel.","colours":[{"name":"Oker van Marrakech","hex":"#C8794F"},{"name":"Terracotta","hex":"#A44F36"},{"name":"Palmgroen","hex":"#2F6B4F"},{"name":"Zand","hex":"#E9D3A9"},{"name":"Nachtblauw","hex":"#1F2A44"}]},{"id":"chefchaouen","name":"Chefchaouen","use":"Fris en rustig, goed voor kleine kamers en badkamers. Wit boven, blauw onder, zoals op de muren van de stad.","colours":[{"name":"Kalkwit","hex":"#F7F5EF"},{"name":"Blauw van Chefchaouen","hex":"#4F86C6"},{"name":"Poederblauw","hex":"#A9C7E8"},{"name":"Indigo","hex":"#27408B"},{"name":"Terracotta","hex":"#C96A4A"}]},{"id":"fes","name":"Fez","use":"Statig en helder. Witte muren; groen, kobalt en saffraan bewaar je voor tegels, een tafel, kussens.","colours":[{"name":"Kalkwit","hex":"#FAF7F0"},{"name":"Zelligegroen","hex":"#0B6947"},{"name":"Kobalt van Fez","hex":"#1F4FA3"},{"name":"Saffraan","hex":"#E3A72F"},{"name":"Kohlzwart","hex":"#1B1B1B"}]},{"id":"essaouira","name":"Essaouira","use":"Licht en luchtig. Witte muren, blauw op deuren en luiken, naturel hout, grijs linnen.","colours":[{"name":"Kalkwit","hex":"#FAF7F0"},{"name":"Luikenblauw","hex":"#2B6CB0"},{"name":"Vestingsteen","hex":"#CFC6B8"},{"name":"Zeegrijs","hex":"#8E99A4"},{"name":"Thuyahout","hex":"#7A4A2B"}]},{"id":"majorelle","name":"Majorelletuin","use":"Gedurfd: voor één muur, een deur of een balkon. Het blauw heeft geel of groen naast zich nodig, en veel wit.","colours":[{"name":"Kalkwit","hex":"#FAF7F0"},{"name":"Majorelleblauw","hex":"#6050DC"},{"name":"Citroengeel","hex":"#F2D03B"},{"name":"Cactusgroen","hex":"#3F7D4E"},{"name":"Terracotta","hex":"#C96A4A"}]},{"id":"sahara","name":"Sahara","use":"Zacht en warm, voor slaapkamers. Zand en crème op de muren, gebrand oranje en camel in wol, één donkerblauw voor diepte.","colours":[{"name":"Crème","hex":"#F3E6CF"},{"name":"Duin","hex":"#D9A066"},{"name":"Gebrand oranje","hex":"#C4622D"},{"name":"Camel","hex":"#A9793F"},{"name":"Woestijnnacht","hex":"#1E2A5A"}]}],"travellerAllowances":[{"countries":["FR","ES","IT","BE","NL","DE"],"text":"430 euro per persoon bij aankomst per vliegtuig of boot, 300 euro over land. Sommige landen hanteren 150 euro onder de 15 jaar. Eén voorwerp kan niet over de vrijstellingen van twee personen worden verdeeld: een tapijt dat meer waard is dan de vrijstelling, wordt belast op zijn volledige waarde."},{"countries":["GB"],"text":"390 pond per persoon. Ga je erover, dan betaal je belasting en invoerrechten op de totale waarde, niet alleen op het deel boven de vrijstelling."},{"countries":["CA"],"text":"800 Canadese dollar na een afwezigheid van 48 uur of meer, 200 dollar na 24 uur. Je moet de goederen bij je hebben."},{"countries":["US"],"text":"Meestal 800 Amerikaanse dollar per persoon, na minstens 48 uur in het buitenland en één keer per 30 dagen."},{"countries":["AE"],"text":"Geschenken tot 3.000 Emiratische dirham per passagier, in niet-commerciële hoeveelheden."},{"countries":["SA"],"text":"Persoonlijke bezittingen en geschenken tot 3.000 Saoedische riyal, met de aankoopbewijzen."},{"countries":["QA"],"text":"Geschenken en persoonlijke bezittingen tot 3.000 Qatarese riyal."},{"countries":["CH"],"text":"150 Zwitserse frank per persoon en per dag, kinderen inbegrepen."}],"ideas":["Vervang vandaag één lamp door een warmwitte: 2.700 K of lager.","Vul theeglazen voor twee derde, zodat gasten ze bij de rand kunnen vasthouden.","Draai je tapijt een halve slag: door zon en voetstappen slijt één kant het eerst.","Zet het theeblad waar je het ziet. Een blad in de kast wordt nooit gebruikt.","Begin een pot munt met een bosje van de markt: stelen in water, na tien dagen wortels.","Gelakt messing heeft alleen zeepsop nodig. Citroen is voor messing dat donker is geworden.","Zet een hete tajine nooit op een koud werkblad. Gebruik een houten plank.","Een lepel oranjebloesemwater in de waterspuit bij het strijken parfumeert de lakens.","Stofzuig een wollen tapijt alleen met zuigkracht, zonder draaiende borstel.","Eén sterke kleur in een nis of op een deur doet meer dan vier geverfde muren.","Een nieuwe leren poef ruikt naar de leerlooierij: laat hem een paar dagen open luchten voor je hem vult.","Bewaar een aardewerken tajine met het deksel op een kier, zodat hij nooit gaat schimmelen.","Drie lage lampen maken een kamer warmer dan één plafondlamp.","Voor de gasten komen: zet de ramen tien minuten open en brand daarna een stukje wierook zo groot als een linze.","Munt krijgt altijd een eigen pot.","Reken 60 cm bank per gast.","Droog een messing dienblad af zodra het is afgewassen: het zijn de watervlekken die het dof maken.","Blokjes cederhout in de kleerkast houden motten weg en ruiken naar de Atlas.","Rol een tapijt op om het te bewaren, vouw het nooit, en wikkel het in katoen, niet in plastic.","Zellige maak je schoon met zwarte zeep of neutrale zeep, nooit met azijn.","Houd twaalf theeglazen in huis, geen zes: ze breken, en gasten komen met velen.","Een kelim aan de muur boven de bank maakt een kamer warmer en dempt het geluid.","De kessa-handschoen hooguit één keer per week: de huid heeft tijd nodig.","Verf een lage strook kleur tot 110 cm met wit erboven, zoals een lambrisering van zellige.","Zet lantaarns per drie bij elkaar, in verschillende hoogtes.","Koop hele komijn en maal telkens een beetje: het ruikt als een heel ander kruid.","Vertrek je uit het huis in Marokko? Koelkast leeg, deur open, stekker eruit.","Een foto van het familiehuis, ingelijst in de hal, is het eenvoudigste Marokkaanse accent.","Herhaal een kleur drie keer in een kamer, in drie verschillende materialen.","Een schaaltje gedroogde rozenknoppen in de hal, opgefrist met een paar druppels rozenwater."]}